Hoe beïnvloedt collectief trauma onze besluiten?
Hoe maatschappelijke pijn de keuzes vormt die we maken.

Wat kinderen en moeders vertellen

Waarom collectief trauma leidt tot slecht leiderschap

Wat is collectief trauma?

Collectief trauma is een wond die een hele groep mensen samen draagt. Het ontstaat door gebeurtenissen zoals oorlog, vervolging, hongersnood, slavernij, seksueel misbruik, de onderdrukking van vrouwen of discriminatie. Het raakt individuen, en het verandert ook hoe een groep naar zichzelf, haar geschiedenis en de wereld kijkt. Psycholoog Gilad Hirschberger beschrijft hoe collectief trauma de identiteit en het geheugen van een groep vormt, en hoe het beïnvloedt hoe die groep dreiging ervaart en keuzes maakt, lang nadat de gebeurtenissen voorbij zijn.

​

Onze samenleving draagt veel van deze wonden. Een van de diepste zijn de femicides in de Renaissance (ca. 1450-1750), ook wel bekend als de heksenverbrandingen, waarbij duizenden vrouwen werden vermoord. In die tijd is veel kennis over vrouwen, het leven en genezing, kinderen, het spirituele en de Aarde verloren gegaan. Vrouwen leerden zich aan te passen en hun kennis voor zich te houden. Moederschaptrauma is een ander voorbeeld. Aangezien bijna alle moeders wel een moederschaptrauma hebben, is dit geen individueel probleem, maar een maatschappelijk probleem: een pijnlijke wond in de ziel van bijna de helft van onze bevolking.

​

Trauma leeft voort over generaties heen

Maatschappelijk trauma laat zich vaak pas één of meer generaties na de gebeurtenissen zelf zien. Blijft het onverwerkt, dan leeft de pijn voort in verhalen, emoties en lichamen, en wordt ze van generatie op generatie doorgegeven tot ze is geheeld. De manier waarop onze voormoeders en voorvaders leefden, heeft invloed op onze mentale en fysieke conditie van nu. Het heeft zelfs invloed op de keuzes die we als samenleving maken.

​

Wat mijn moeder heeft meegemaakt in haar leven, heeft invloed op jouw leven. De trauma's van mijn oma zijn op de achtergrond aanwezig in mijn lichaam. Trauma's, familiepatronen en levenslessen worden via de vrouwenlijn doorgegeven, zodat de volgende generatie de kans krijgt ze te helen. Als één vrouw een trauma heelt, kan ze het leven van zeven generaties veranderen.

​

De wetenschap laat zien dat de gevolgen van gezamenlijke gebeurtenissen inderdaad generaties kunnen doorwerken. Kinderen die tijdens de Hongerwinter van 1944-1945 in de buik zaten, lieten zestig jaar later nog veranderingen zien in hoe hun genen werden gereguleerd, volgens onderzoek van Bastiaan Heijmans en collega's (PNAS, 2008). Een gedeelde ervaring van een hele bevolking liet sporen na die in de volgende generatie nog meetbaar waren.

​

Zichtbare en verborgen trauma's

Sommige collectieve trauma's zijn goed gedocumenteerd. De Tweede Wereldoorlog krijgt bijvoorbeeld veel aandacht via musea, films, boeken en herdenkingen. Deze rituelen geven de pijn een plek in onze cultuur.

​

Andere trauma's blijven onzichtbaar: seksueel misbruik, discriminatie en de onderdrukking van vrouwen. Ze blijven bestaan in stilte, en door zwijgen en gedogen worden ze langzaam normale "gedragscodes". Het helen van deze verborgen trauma's kost meestal minstens drie generaties: de generatie die het ondergaat, de generatie die het erft, en de generatie die opstaat en zich uitspreekt.

​

Hoe trauma de identiteit van een samenleving vormt

Maatschappelijk trauma wordt onderdeel van wie een samenleving is. Je ziet het in musea en monumenten, waar pijn een culturele vorm krijgt. Je hoort het in taal en gewoonten: grappen en discriminerende opmerkingen zijn vaak een uiting van onderdrukte pijn en angst. En je voelt het in gedrag: een samenleving kan zich terugtrekken, wantrouwig of agressief worden, wat zich kan uiten in racisme, nationalisme of onverdraagzaamheid.

Na de Tweede Wereldoorlog zeiden veel mensen "nooit meer". Decennia later keren patronen van uitsluiting en conflict terug. De maatschappelijke keuzes van nu worden nog steeds beïnvloed door het trauma van 75 tot 80 jaar geleden. Zoals persoonlijk trauma iemand gezonde beslissingen kan laten blokkeren, zo kan maatschappelijk trauma onverwachte protesten of schijnbaar onlogische reacties op beleid verklaren. Blijft trauma onherkend, dan kan het ongemerkt een normaal onderdeel worden van de identiteit van een cultuur.

​

Overlevingsstrategieën van een gekwetste samenleving

Door alle vervolgingen en aantijgingen zijn vrouwen honderden jaren lang op hun hoede geweest en hebben ze zich aangepast. Vrouwen hebben zichzelf overlevingsstrategieën aangeleerd om te kunnen overleven. De gevolgen zijn nog steeds zichtbaar. Vrouwen vinden het soms nog steeds moeilijk om zich uit te spreken en hun waarheid te vertellen. Als gevolg van onze geschiedenis zien vrouwen elkaar soms als concurrenten in plaats van bondgenoten. Door het de "heksen"verbrandingen te noemen, dreef de samenleving een wig tussen vrouwen: vrouwen wilden immers afstand nemen van andere vrouwen om zichzelf te beschermen.

​

Deze overlevingsstrategieën bestaan ook tussen groepen in de samenleving. Zelf groei ik op in dorpen waar je geloof bepaalt met wie je omgaat en wie je vrienden zijn. Mijn school bestaat uit twee delen: een christelijk en een katholiek deel. Ik mag alleen aan mijn kant zijn, ook op het schoolplein. Later leer ik hoe makkelijk het is om mensen te gaan vermijden of kwaad te spreken over groepen mensen als je in je jeugd al hebt geleerd om alleen met je eigen "soort" om te gaan. Dit is een ideale voedingsbodem voor conflicten en vetes, en om groepen uit elkaar te houden. De socialemediabubbels van nu werken op een vergelijkbare manier: je wordt alleen gevoed met verhalen die bij jouw visie passen.

​

Besluiten vanuit tekort en angst

Is de energie in een samenleving uit balans, dan maken mensen keuzes vanuit een "tekort" of "angst". We gaan op zoek naar extra's om onze eigen tempel te laten stralen, of we willen de tempels van anderen vernietigen, zodat die van ons nog best mooi lijkt. Dit zijn metaforen voor oorlog, geld of materialisme. We voeden ons letterlijk met tekorten en overschotten: eenzaamheid, honger en ziekten aan de ene kant, vervuiling, obesitas en stress aan de andere kant.

​

Onderzoek laat zien hoe sterk schaarste en zorgen ons denken beïnvloeden. Een studie van Anandi Mani, Sendhil Mullainathan, Eldar Shafir en Jiaying Zhao (Science, 2013) ontdekte dat geldzorgen zoveel mentale ruimte innemen dat het probleemoplossend vermogen van mensen daalde met een hoeveelheid die vergelijkbaar is met 13 IQ-punten. Leven mensen in stress, dan richten hun hersenen zich op het overleven van vandaag. Er blijft minder ruimte over voor creativiteit, denken op lange termijn en empathie.

​

Voor samenlevingen geldt hetzelfde. Keuzes worden vaak gemaakt voor de korte termijn, en vaak wint de goedkoopste oplossing. Besluiten worden vooral vanuit de ratio genomen, terwijl intuïtie net zo belangrijk is. Een samenleving die haar wonden heeft geheeld, kan verder vooruitkijken, naar het welzijn van de volgende generaties.

​

Waarom de veranderingen van nu oude wonden raken

Veel veranderingen in onze tijd raken oude, sluimerende pijn: het gevoel controle te verliezen, een veranderende bevolkingssamenstelling en verschuivende rollen tussen vrouwen en mannen. Opkomend nationalisme en conflicten over gender zijn vaak meer een uiting van deze aangeraakte angsten dan van een doordacht beleidsdebat.

​

Technologie werkt twee kanten op. Ze helpt mensen met hetzelfde trauma elkaar te vinden, hun verhalen te delen en zich erkend te voelen, en dat is een belangrijke stap naar heling. Ze kan angst en pijn ook versterken zonder echte heling te bieden. Leiders die dit begrijpen, kunnen hun samenleving met rust, erkenning en vertrouwen door verandering heen leiden.

​

Zo zie je collectief trauma terug in beleid

We creëren veel problemen doordat onze systematische trauma's nog niet zijn verwerkt. Je herkent het aan de taal van beleid. We spreken over defensie in plaats van peacebuilding, en over armoedebeleid in plaats van welzijnsbeleid. We praten met wantrouwen over andere landen in plaats van met respect. Negatieve communicatie, zoals kritiek, bedreigingen, manipulatie en leugens, wordt gebruikt om macht uit te oefenen, en is te allen tijde een vorm van onbalans.

​

Collectief trauma zie je ook terug in de verhalen die een samenleving vertelt. De geschiedenis zoals je die hebt geleerd, is de geschiedenis die voor de machthebbers het makkelijkst en veiligst is om te vertellen. Door specifieke delen van de geschiedenis te vertellen, kun je het heden en de toekomst sturen. Door alleen de verhalen van mannen te vertellen, lijkt het alsof vrouwen geen belangrijke functies in het verleden hebben vervuld. Vrouwen missen daardoor een stukje (zelf)waardering, en mannen missen een stukje van het beeld van wie vrouwen werkelijk zijn.

​

Ook organisaties dragen trauma met zich mee. Heeft een team reorganisaties, conflicten of onveilig leiderschap meegemaakt, dan worden mensen voorzichtig, delen ze minder ideeën en beschermen ze zichzelf. Besluiten dienen dan de veiligheid op korte termijn in plaats van groei op lange termijn.

​

Leiders, geld en maatschappelijk trauma

Mensen accepteren leiders op basis van hun aura en frequentie, nog meer dan op hun woorden of daden. Een samenleving kiest leiders van wie de frequentie past bij haar eigen collectieve energie. Draagt een samenleving ongeheeld trauma met zich mee, dan daalt haar frequentie, en kiest ze vaker leiders met een vergelijkbare frequentie. Die frequentie bepaalt de normen en waarden van een samenleving, de keuzes die worden gemaakt, en de vrijheid, gezondheid en kansen van haar inwoners en de volgende generaties.

​

Leiders maken ook keuzes op basis van hun eigen trauma's en ervaringen. Een leider die gewend is aan conflict, kiest eerder voor defensieve, militaire keuzes. Een leider met ervaring in dialoog kiest eerder voor onderhandeling. Daarom is het belangrijk om bij leiders te kijken naar hun kennis, hoe goed ze passen bij de uitdagingen van nu en de uitkomst die een samenleving echt nodig heeft, naast hun frequentie.

​

Hoe maatschappelijk trauma zich ontwikkelt, hangt af van leiderschap. Leiders kunnen ervoor kiezen om geld zo te besteden dat maatschappelijk trauma groter wordt, of zo dat het heelt. Leiders die ongeheeld trauma met zich meedragen, creëren via de verdeling van budgetten vaak bekende patronen opnieuw. Dit gebeurt zelden bewust; het volgt de natuurlijke wet van aantrekking. Investeert een land zijn middelen langs de paden van zijn trauma, dan leidt dat tot meer controle, meer angst, minder kansen en een lagere gezondheid. Investeert het in heling, dan leidt dat tot meer vertrouwen, vrijheid, kansen en gezondheid.

​

Wat het vasthouden van trauma kost

Trauma vasthouden kost enorm veel energie. Loslaten vraagt om een verandering van identiteit en om de acceptatie dat geleden pijn niet ongedaan gemaakt kan worden. Voor één persoon is dat al moeilijk. Voor een hele samenleving die ieder jaar miljarden investeert in structuren die door oude pijn zijn gevormd, is het nog complexer.

​

Heling begint met drie stappen. Erken eerst het trauma openlijk. Start daarna een publieke dialoog over hoe het geheeld kan worden. En reageer tot slot anders op de triggers van nu, zodra de wortel van de pijn is herkend. Het gesprek aangaan over heling, of het nu gaat over oorlogstrauma, seksueel misbruik of de onderdrukking van vrouwen, is al de eerste stap.

​

Heling opent de weg naar wijze besluiten

De generationele blokkades, rolpatronen en intergenerationele trauma's houden eenieder in de samenleving tegen om zijn of haar potentieel te bereiken. Pas als deze pijn is geheeld, kunnen mensen en de gehele samenleving weer in balans leven. Je kunt pijn immers pas helen als je de pijn herkent. Daarom is het herkennen van collectief trauma de eerste stap voor iedere leider.

​

Als mensheid zijn we de kennis en vaardigheden vergeten om met emoties als pijn, angst en verdriet om te gaan. Toch is je reactie uiteindelijk een keuze. Word je boos op iemand, of probeer je zijn of haar standpunt te begrijpen? Blijf je rustig of ga je in de aanval? Mensen die schreeuwen vanuit angst of beledigen vanuit hun eigen pijn, bedoelen zelden om je echt te kwetsen; het zegt veel over henzelf. Voor groepen en landen geldt hetzelfde. Kijk je vanuit de zender, dan kun je reageren vanuit begrip in plaats van angst.

​

Ik heb geleerd dat mensen veel gelukkiger, sterker en krachtiger zijn als ze hun trauma's kunnen loslaten. Voor samenlevingen is dat niet anders. Ieder trauma dat wordt geheeld, laat een beetje meer licht, vertrouwen en wijsheid toe in de keuzes die we samen maken.

​

Besluiten nemen in De Matriarchale Wereld

In De Matriarchale Wereld zijn mannelijke en vrouwelijke energie in balans, en hebben begrippen als oorlog, onderdrukking en discriminatie geen plek. Mensen zijn in liefde met elkaar verbonden, steunen elkaar en moedigen elkaar aan. Als de meningen niet overeenkomen, wordt er geluisterd. Waar komt jouw mening vandaan? Is het angst die spreekt, of juist urgentie, kennis of ambitie? Hoe zijn onze meningen te verenigen? Mensen met een andere mening worden omarmd en er wordt naar hen geluisterd, op voorwaarde dat ze met een zuiver hart spreken.

​

Een samenleving in balans maakt bewust keuzes vanuit de mannelijke én vrouwelijke energie. Ze beschermt haar medemens en leefomgeving en zorgt voor hen met liefde. Ze neemt langetermijnbesluiten even makkelijk als kortetermijnbesluiten, en beide voeden elkaar. Ouderen delen hun wijsheid, en iedere stem is even belangrijk. Mensen die hun eigen pijn hebben geheeld, nemen posities in met economische en politieke verantwoordelijkheid. Zo maakt een samenleving keuzes die de volgende generaties dienen.