Waarom is de gezondheid van vrouwen anders dan die van mannen?
De genderkloof in de zorg uitgelegd

Wat kinderen en moeders vertellen

Over het vrouwenlichaam en gezondheid.

Het vrouwenlichaam is gebouwd met andere materialen

Het vrouwenlichaam is anders gebouwd dan het mannenlichaam. Vrouwen hebben een andere hormoonbalans, een ander immuunsysteem en een andere manier om medicijnen op te nemen en af te breken. Anders dan bij mannen verandert bij vrouwen de samenstelling van de hormonen gedurende de cyclus. Zelfs de knieën verschillen: vrouwen hebben een andere kniebouw en hebben bij sporten een meerdere keren grotere kans op een blessure aan de kniebanden. Daarom hebben vrouwen baat bij een andere warming-up.

​

De medische wereld kijkt vaak naar een klein deel van het lichaam tegelijk. Het is alsof ze willen weten hoe een boom het beste groeit en ontdekken dat er vollere bladeren komen door meer zonlicht, maar vergeten dat de luchtkwaliteit, de aarde en de planten in de omgeving een grotere rol spelen. De gezondheid van vrouwen vraagt om een holistische blik: op het lichaam, de cyclus, de hormonen, de omgeving en het leven dat ze leidt.

​

Wat is de genderkloof in de zorg?

De genderkloof in de zorg is het verschil in gezondheid en zorg tussen vrouwen en mannen. Vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen, maar brengen meer jaren in minder goede gezondheid door. Volgens het McKinsey Health Institute brengen vrouwen 25% meer van hun leven in slechte gezondheid door dan mannen. Meer dan de helft daarvan komt door aandoeningen die vaker voorkomen bij vrouwen of zich bij vrouwen anders uiten.

​

Het dichten van deze kloof is een grote kans. Hetzelfde onderzoek berekende dat betere zorg voor vrouwen gemiddeld zeven gezonde dagen per vrouw per jaar kan opleveren, meer dan 500 dagen over een heel leven, en wereldwijd tot een biljoen dollar per jaar aan de economie in 2040. Iedere euro die in de gezondheid van vrouwen wordt geïnvesteerd, levert meervoudig op in welzijn, werk en gezinsleven.

​

Vier op de vijf mensen met een auto-immuunziekte zijn vrouw

Bij een auto-immuunziekte keert het immuunsysteem zich tegen het eigen lichaam. Reumatoïde artritis, lupus, multiple sclerose, de ziekte van Hashimoto en het syndroom van Sjögren zijn voorbeelden. Ongeveer 80% van de mensen met een auto-immuunziekte is vrouw.

Het immuunsysteem van vrouwen reageert sterker dan dat van mannen. Dat beschermt vrouwen goed tegen veel infecties, en het maakt het immuunsysteem ook gevoeliger. Hormonen spelen een rol, en ook de X-chromosomen: vrouwen hebben er twee, mannen één. In 2024 ontdekten onderzoekers van Stanford University dat een molecuul met de naam Xist, dat alleen bij vrouwen actief is, het immuunsysteem kan activeren. De Amerikaanse National Institutes of Health noemden dit een belangrijke nieuwe aanwijzing voor de vraag waarom de meeste mensen met een auto-immuunziekte vrouw zijn.

​

Auto-immuunziekten worden vaak pas na jaren herkend, en veel vrouwen horen eerst dat hun vermoeidheid of pijn "gewoon stress" is. Het immuunsysteem van vrouwen verdient meer onderzoek, meer kennis bij artsen en zorg die vroege signalen serieus neemt.

​

Medicijnen werken anders in het vrouwenlichaam

Tientallen jaren zijn medicijnen vooral getest op mannen en mannelijke proefdieren. Het vrouwenlichaam heeft een ander hormoon- en immuunsysteem en reageert vaak anders op medicatie. Vrouwen zijn vaak gevoeliger voor medicijnen en hebben er minder van nodig voor het gewenste resultaat.

​

Een onderzoek van Irving Zucker en Brian Prendergast (2020) analyseerde 86 goedgekeurde medicijnen. Bij vrouwen waren de concentraties van het medicijn in het bloed hoger en duurde het langer voordat het werd afgebroken. In meer dan 90% van de gevallen waarin vrouwen meer bijwerkingen hadden, paste dit bij deze hogere waarden. In totaal krijgen vrouwen bijna twee keer zo vaak bijwerkingen als mannen. Een bekend voorbeeld is de slaappil zolpidem: in 2013 halveerde de Amerikaanse toezichthouder de aanbevolen dosis voor vrouwen, meer dan twintig jaar nadat het medicijn op de markt kwam.

​

Medicijnen kunnen levensreddend zijn, en het is altijd verstandig om vragen over bijwerkingen of dosering met je huisarts of apotheker te bespreken. Zorg die rekening houdt met het vrouwenlichaam begint bij onderzoek waarin vrouwen worden meegenomen.

​

Klachten van vrouwen verdienen serieuze aandacht

Vrouwen worden vaker naar huis gestuurd met dezelfde klachten als mannen, en krijgen vaker een psychische diagnose terwijl de oorzaak lichamelijk is. Een hartinfarct kan bij vrouwen bijvoorbeeld andere symptomen geven: naast pijn op de borst hebben vrouwen vaker last van vermoeidheid, kortademigheid, misselijkheid of pijn in de rug, kaak of maag. Onderzoek van de University of Leeds liet zien dat vrouwen met een hartinfarct 50% vaker dan mannen eerst een verkeerde diagnose kregen.

​

Menstruatieklachten, hormonale klachten en aandoeningen zoals endometriose krijgen vaak te weinig aandacht, terwijl ze voor veel vrouwen de kwaliteit van hun leven bepalen. Hevige pijn en hevig bloedverlies zijn signalen om te laten onderzoeken. Gelukkig verdiepen steeds meer artsen, vaak vrouwen, zich in het vrouwenlichaam en haar hormonen. Ga je naar de dokter, vertrouw dan op wat je in je lichaam voelt. Check of de arts alle belangrijke vragen aan je stelt en alle mogelijkheden met je nagaat.

​

Voeding, frequentie en je hormonen

Hormonen en energie zijn de bouwstenen van je tempel. Zijn de klieren die je hormonen aanmaken gezond, goed gevoed en in balans, dan ben je fit, vrolijk, ambitieus en in balans. Eten en drinken spelen een centrale rol in deze balans.

​

Alles bestaat uit energie, ook de cellen en organen in je lichaam. Mineralen en vitamines komen overeen met frequenties. Je lichaam communiceert op een onzichtbaar niveau met voedsel en "leest" de mineralen en vitamines erin. Zo vertelt je lichaam je dat je trek hebt in wortels, tomaten of iets anders. Dit handige overlevingsmechanisme van onze voorouders is nog steeds actief.

​

De kwaliteit van ons voedsel is veranderd. Onderzoek van de University of Texas (Davis en collega's, 2004) vergeleek de voedingswaarde van 43 groenten en fruitsoorten in 1950 en 1999, en vond een daling van tot 38% in voedingsstoffen zoals calcium, ijzer, vitamine C en riboflavine. Bestrijdingsmiddelen, uitgeputte grond en gewassen die zijn gekweekt op grootte en opbrengst spelen allemaal een rol. Veel bewerkt voedsel bevat ook toegevoegde suikers, die invloed hebben op je bloedsuiker en hormonen.

​

Krijgt je lichaam puur, voedzaam eten, dan kunnen je klieren hormonen in balans blijven aanmaken. Vers, onbewerkt en ecologisch eten, groenten van het seizoen, fruit, zaden en noten ondersteunen je lichaam. Nadat ik drie maanden ecologisch at, werd mijn cyclus stabiel, verbeterde mijn bloedsuiker, en had ik meer energie en minder honger. Je lichaam vertelt je wat het nodig heeft. Je kunt leren ernaar te luisteren, en een arts of diëtist met kennis van hormonen kan je helpen ontdekken wat bij jouw lichaam past.

​

Plastic, make-up en verzorgingsproducten

Je huid is een ademend orgaan. Wat je op je huid en haar smeert, wordt voor een deel opgenomen in je lichaam. Veel verzorgingsproducten, zoals make-up, shampoo, bodylotion en tandpasta, bevatten stoffen zoals parabenen en ftalaten. Plastic kan stoffen zoals BPA afgeven aan eten en drinken, vooral bij verwarming of in contact met vet voedsel.

​

Deze stoffen heten hormoonverstorende stoffen: stoffen die de eigen hormonen van het lichaam kunnen nabootsen of verstoren. De Endocrine Society, de internationale vereniging van hormoonspecialisten, waarschuwt dat hormoonverstorende stoffen in plastic, bestrijdingsmiddelen en verzorgingsproducten wereldwijd een bedreiging vormen voor de gezondheid, onder andere voor de vruchtbaarheid en het hormoonsysteem. Onderzoek laat ook zien dat zulke stoffen het oestrogeenniveau kunnen beïnvloeden.

​

Het goede nieuws is dat je iedere dag verschil kunt maken. Kies glas, rvs of keramiek voor eten en drinken, verwarm eten in glas in plaats van plastic, en kies verzorgingsproducten met natuurlijke ingrediënten. Steeds meer merken bieden producten zonder parabenen en ftalaten. Iedere kleine stap verlicht de belasting van je lichaam.

​

De pil en je hormonen

De pil en andere hormonale anticonceptie zijn heel handig om zwangerschap te voorkomen. Ze werken door je hormonen te veranderen, en daarmee veranderen ze jou ook een beetje. Veel vrouwen merken dat hun stemming, energie, zin in seks of ambitie verandert als ze de pil gebruiken. Toen ik de pil slikte, had ik minder ambitie en paste ik me makkelijker aan anderen aan. Zonder pil had ik meer dromen, meer kracht en een duidelijker gevoel voor mijn eigen grenzen.

​

Onderzoek bevestigt dat de pil meer doet dan alleen zwangerschap voorkomen. Een groot Deens onderzoek onder meer dan een miljoen vrouwen (Skovlund en collega's, JAMA Psychiatry, 2016) liet zien dat vrouwen die de combinatiepil gebruikten vaker begonnen met antidepressiva, vooral tieners. De combinatiepil verhoogt ook het risico op trombose (bloedstolsels) een beetje: van ongeveer 2 op de 10.000 vrouwen per jaar zonder pil naar ongeveer 5 tot 12 op de 10.000 met de pil, afhankelijk van het type. Sommige onderzoeken suggereren zelfs dat de pil via geur kan beïnvloeden welke partner een vrouw aantrekkelijk vindt.

​

Iedere vrouw verdient volledige informatie over wat anticonceptie met haar lichaam doet, zodat ze een bewuste keuze kan maken. Bespreek je mogelijkheden en ervaringen met je huisarts of verloskundige, en luister naar hoe je lichaam reageert. De keuze die past bij jouw lichaam en jouw leven, is aan jou.

​

Je cyclus is het ritme van je leven

Hormonen zijn de basis van een gezond lichaam. Ze regelen je groei, je verandering van meisje naar vrouw, je menstruatie, je cyclus en je overgang. Ze beïnvloeden hoe je je voelt, lichamelijk en emotioneel, je energie en de manier waarop je naar het leven kijkt. De cyclus van een vrouw duurt meestal ongeveer 28 dagen. De cyclus van een man duurt vierentwintig uur.

​

Je cyclus is meer dan een maandelijkse menstruatie. Je cyclus is het ritme waarmee je je leven leidt. Het hoort bij je lichaam en ziel, net zoals je armen of benen. In sommige weken ben je creatiever en meer naar binnen gekeerd, in andere weken heb je meer energie om te reizen, te organiseren en in actie te komen. Je eetlust, je kijk op mensen en zelfs je keuzes kunnen veranderen met je cyclus. Leer je je cyclus kennen en omarm je hem, ook de rustigere kanten, dan kun je in harmonie met jezelf leven.

​

Je cyclus volgt ook de seizoenen. In de winter ben je misschien sneller moe en verlang je naar rust, bezinning en cocoonen. In de zomer zijn de dagen langer, beweeg je meer en geniet je van de natuur. De jaarcyclus van de Aarde is gelijk aan de cyclus van een vrouw: opbouw, volle energie en rijping, langzaam loslaten, en de voorbereiding op een nieuwe cyclus. Dat laat je diepe verbondenheid met de Aarde zien.

​

Zorg in De Matriarchale Wereld

In De Matriarchale Wereld is de geneeskunde ver gevorderd. Mensen leren het lichaam te zien en te begrijpen voordat ze gaan behandelen of opereren. Ieder lichaam is namelijk anders. Een diagnose wordt altijd holistisch gesteld: er wordt gekeken naar de lichamelijke klachten en vooral naar de oorzaak ervan. Is het een klein foutje in het DNA of de celdeling, of is de oorzaak emotioneel of van buitenaf? Mensen leren met hun pijn te praten en aan het lichaam te vragen wat het nodig heeft. Er zijn voldoende natuurlijke medicijnen, zoals planten, kruiden en stenen, en als je er zelf niet uitkomt, is er altijd iemand die je kan helpen.

​

Deze visie kan de zorg van nu inspireren: zorg die de hele vrouw ziet, luistert naar haar lichaam en haar verhaal, en medische kennis combineert met leefstijl, voeding, rust en heling.